SUN’IY INTELLEKT SOHASIDA RISKGA ASOSLANGAN HUQUQIY TARTIBGA SOLISH MEXANIZMLARINI RIVOJLANTIRISH
Keywords:
sun’iy intellekt, riskga asoslangan tartibga solish, AI governance, AI Act, NIST AI RMF, huquqiy mexanizm, shaffoflik, audit, inson nazorati, regulatory sandboxAbstract
Mazkur maqolada sun’iy intellekt sohasida riskga asoslangan huquqiy tartibga solish mexanizmlarini rivojlantirishning nazariy, institutsional va amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Sun’iy intellekt texnologiyalarining jadal rivojlanishi ularni bir xil qoidalar bilan emas, balki xavf darajasi, qo‘llanish sohasi, inson huquqlariga ta’siri va ijtimoiy oqibatlariga qarab differensial tartibga solishni talab etmoqda. Tadqiqotda OECD AI Principles, UNESCO tavsiyalari, NIST AI Risk Management Framework, Yevropa Kengashining sun’iy intellekt bo‘yicha doiraviy konvensiyasi hamda Yevropa Ittifoqining AI Act hujjati asosida zamonaviy riskga asoslangan boshqaruv arxitekturasi o‘rganildi. Maqolada risk klassifikatsiyasi, ta’sirni baholash, audit, shaffoflik, inson nazorati, post-market monitoring, regulyatorlararo koordinatsiya va AI regulatory sandbox kabi mexanizmlar huquqiy tartibga solishning asosiy bo‘g‘inlari sifatida asoslab beriladi. Tadqiqot natijasida sun’iy intellektni tartibga solishning istiqbolli modeli texnologiyaning o‘zini emas, balki uning hayotiy sikli davomida yuzaga keladigan xavf va ta’sirlarni boshqarishga qaratilgan ko‘p bosqichli gibrid mexanizm ekanligi xulosa qilinadi.