СИЙДИК ТОШЛАРИНИНГ БИОКИМЁВИЙ ТАРКИБИ ВА РЕЦИДИВ ПРОФИЛАКТИКА СТРАТЕГИЯЛАРИ: ОСИЁДА 2020–2026 ЙИЛЛАРДА ЎТКАЗИЛГАН КЎП МАРКАЗЛИ КОГОРТ ТАДҚИҚОТ
Keywords:
Уролитиаз, сийдик тош касаллиги, тошларнинг биокимёвий таркиби, кальций оксалат, урат тошлари, метаболик баҳолаш, гиперкальциурия, гипоцитратурия, 24 соатлик сийдик таҳлили, рецидив профилактикасиAbstract
Уролитиаз юқори рецидив кўрсаткичи билан тавсифланадиган ва кўп омилли метаболик механизмларга асосланган касаллик ҳисобланади. Тошларнинг биокимёвий таркиби, сийдик муҳитининг физик-кимёвий хусусиятлари ва метаболик бузилишлар рецидив ривожланишида ҳал қилувчи аҳамиятга эга. Ушбу тадқиқотнинг мақсади уролитиазда тошларнинг биокимёвий таркиби, метаболик бузилишлар ва рецидив хавфи ўртасидаги ўзаро боғлиқликни баҳолаш ҳамда таркибга асосланган профилактика самарадорлигини аниқлашдан иборат бўлди. 2020–2026 йилларда Осиё минтақасида ўтказилган кўп марказли ретроспектив когорт тадқиқотга 1284 нафар бемор киритилди. Тош намунаси инфрақизил спектроскопия (FTIR) ва рентген-дифракция (XRD) усуллари ёрдамида таҳлил қилинди. Юқори хавф гуруҳидаги беморларда 24 соатлик сийдик таҳлили асосида кальций, оксалат, цитрат, урат ва сийдик pH кўрсаткичлари баҳоланди. Рецидив эҳтимоли Kaplan–Meier усули орқали таҳлил қилинди ва хавф омиллари Cox пропорционал хавф модели билан аниқланди. Натижаларга кўра, кальций оксалат тошлари энг кўп учраган (54,4%). Юқори хавф гуруҳида гиперкальциурия (31,6%) ва гипоцитратурия (27,8%) устунлик қилди. Урат тошлари бўлган беморларда сийдик pH <5,5 ҳолати ишончли юқори кузатилди (p<0,001). Медиана кузатув даври 28 ойни ташкил этди. 3 йиллик рецидив эҳтимоли цистин (41,2%) ва струвит (33,7%) гуруҳларида энг юқори бўлди (p=0,002). Тош таркиби ва метаболик профилга асосланган мақсадли профилактика рецидив хавфини 34% га камайтирди.